Texelse klei, uiterst geschikt voor aardappels en uien
NatuurIn 1992 kweekte Gelein Jansen uit Den Burg een nieuw aardappelras. Gelein noemde het de Texla, de Latijnse naam voor zijn geliefde eiland Texel. Het werd in 1996 geregistreerd. Zeker wist-ie destijds niet, of zijn ras het zou gaan maken. Nu, ruim twintig jaar later weet hij zeker dat het is doorgebroken. Gelein ontvangt namelijk, gedurende de eerste dertig jaar na de officiële registratie, als uitvinder royalties voor elke geoogste kilo Texla. Een soort van auteursrecht oftewel copyright, net als bij muziek en boeken. De Texla heeft een paar bijzondere eigenschappen. Zo heeft het ras na de oogst een lange rustperiode. Dat betekent dat de knollen pas heel laat de neiging krijgen te gaan spruiten en daardoor hoeft dit ras nauwelijks gepoederd te worden met anti-spruitmiddel. Een ander gunstig kenmerk is, dat de Texla extreem goed bestand is tegen de fytoftora, beter bekend als aardappelmoeheid. Deze schimmel hield in 1846 en 1847 zodanig huis op een ander eiland, Ierland, dat het land zijn fameuze hongersnood beleefde, die meer dan een miljoen mensen de dood in joeg en vele anderen aanzette tot emigratie naar Amerika. Had men toen over de Texla beschikt, dan was de geschiedenis anders gelopen.
Texla
Maar niet alleen voor ziekteresistentie worden nieuwe aardappelrassen gekweekt, ook omdat de smaak van de consument verandert. Vorige eeuw wilde iedereen een kruimige aardappel, dan wel aardappelpuree op zijn bord. Tegenwoordig zet men zijn vork liever in een vastkokende pieper. Volgens Gelein Jansen gaat de wereldtrend momenteel naar lange, ovale aardappelen. In Italië zijn ze daar altijd al gek op geweest, omdat la mama gewend was de knollen in lange halen van zich af te schillen. Dan moet je geen ronde piepers hebben. Door de concurrentie van pasta en rijst, het moderne gemaksvoedsel, zijn kwekers er volgens
Gelein toe gedwongen een zo simpel mogelijke aardappel te kweken. Een die niet spruit, snel gaar is, gemakkelijk schilt en zeer smakelijk is.
Zelf telen?
De Texla is een late roodschillige aardappel, geschikt voor zandgrond en zeer lang houdbaar. De vastkokende aardappel heeft een geliefde smaak en wordt vaak gebruikt in salades en om te bakken. Bij Keijser Aardappelen & Asperges op Ongeren zijn van februari tot april pootaardappels te verkrijgen om zelf te telen, te rooien en, niet te vergeten, te proeven!
Ark van de Smaak
Als de aardappel straks veertig jaar is geregistreerd, kan deze volgens normen van de Wereldvoedselorganisatie (FAO) in de Internationale Ark van de Smaak worden opgenomen, als bijzonder ras dat het verdient voor eeuwig te worden bewaard. Momenteel zitten daar de volgende aardappelen in: de Friese Rode Eersteling, het Friese woudgeeltje, het Zeeuwse Koopmans Blauw en de Opperdoezer Ronde.
Patataardappel
Omdat de Texla alleen exclusief geteeld mag worden, dienen andere landbouwers andere aardappelrassen te telen. Zo teelt Jacob Lap in Den Hoorn (Hemmerkooi 20) diverse aardappelrassen, zoals Doré en Frieslander en, niet te vergeten, de Agria. Dat is een ideale fritesaardappel, door zijn grootte en zijn vastkokendheid. Bij strandpaviljoen Paal 9 wordt hier dagelijks verse frites van gemaakt. De aardappels worden bij Lap schoongemaakt, geschild, gesneden en dan naar het restaurant gebracht; verser kan bijna niet.
Zilte aardappel
Naast deze aardappelrassen is er op het eiland nog een bijzondere aardappel, namelijk de zilte aardappel. Deze werd een tiental jaren geleden op het eiland ontwikkeld door Marc van Rijsselberghe en wordt nu onder andere in Afrikaanse landen en in Pakistan geteeld, omdat hij het daar zo goed doet op zilte landbouwgronden. Dit zijn erg zoute gronden die niet geschikt zijn voor normale landbouw, maar gelukkig wel voor deze aardappel. Marc bedacht dat niet het bestrijden van verzilting een oplossing van het wereldvoedselprobleem is, maar juist het benutten ervan. Deze biologische aardappel wordt met zeewier bemest.
Op Texel komen over het gehele eiland nog meer aardappelrassen voor, de meeste kunt u gewoonweg bij de boer aan de straat kopen, vaak naast de uien. Bij de Novalishoeve kunt u de biologische Carolus-aardappel verkrijgen. De uien worden op het eiland in de vette zeeklei zeer groot en zijn meestal van het ras Noord-Hollandse Strogele.
René Zanderink, bioloog-journalist
en organisator van culinaire trips op Texel